Greenwashing, επισκευή προϊόντων και δίκαιο του ανταγωνισμού υπό το νέο πλαίσιο του Ν. 5317/2026
13 Ιουλ 2026
Ο Ν. 5317/2026 (ΦΕΚ Α΄ 108/10.7.2026) αλλάζει τους κανόνες για τους περιβαλλοντικούς ισχυρισμούς (greenwashing), καθιερώνει δικαίωμα επισκευής καταναλωτικών αγαθών και ενισχύει τις εξουσίες της Επιτροπής Ανταγωνισμού.
Ο Ν. 5317/2026, ο οποίος δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Α΄ 108/10.7.2026, εισάγει σημαντικές τροποποιήσεις στο δίκαιο προστασίας του καταναλωτή και στο δίκαιο του ανταγωνισμού. Ιδιαίτερη νομική σημασία παρουσιάζουν οι νέοι κανόνες για τους περιβαλλοντικούς ισχυρισμούς των επιχειρήσεων, η καθιέρωση ειδικού δικαιώματος επισκευής καταναλωτικών αγαθών και η ενίσχυση των εξουσιών της Επιτροπής Ανταγωνισμού.
Με την ενσωμάτωση της Οδηγίας (ΕΕ) 2024/825, τα περιβαλλοντικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά ενός προϊόντος, καθώς και στοιχεία της κυκλικής οικονομίας, όπως η ανθεκτικότητα, η δυνατότητα επισκευής και η ανακυκλωσιμότητα, εντάσσονται ρητά στα χαρακτηριστικά ως προς τα οποία μια εμπορική πρακτική μπορεί να θεωρηθεί παραπλανητική.
Οι επιχειρήσεις δεν αρκεί πλέον να χρησιμοποιούν γενικές διατυπώσεις περί «πράσινων», «οικολογικών» ή «φιλικών προς το περιβάλλον» προϊόντων. Οι σχετικοί ισχυρισμοί πρέπει να μπορούν να αποδειχθούν με συγκεκριμένα και επαληθεύσιμα στοιχεία. Ιδίως οι δηλώσεις για μελλοντικές περιβαλλοντικές επιδόσεις πρέπει να στηρίζονται σε δημόσια διαθέσιμες δεσμεύσεις, λεπτομερές και ρεαλιστικό σχέδιο, μετρήσιμους και χρονικά προσδιορισμένους στόχους και τακτικό έλεγχο από ανεξάρτητο τρίτο εμπειρογνώμονα.
Σύμφωνα με το άρθρο 89 του ως άνω νόμου, το οποίο τροποποιεί το άρθρο 9στ του Ν. 2251/1994, οι ακόλουθες πρακτικές που απαγορεύονται σε κάθε περίπτωση ως παραπλανητικές είναι ενδεικτικά:
η αναγραφή σήματος βιωσιμότητας που δεν στηρίζεται σε σύστημα πιστοποίησης ή δεν έχει θεσπιστεί από δημόσια αρχή,
η διατύπωση γενικού περιβαλλοντικού ισχυρισμού χωρίς αναγνωρισμένη εξαιρετική περιβαλλοντική επίδοση,
η διατύπωση περιβαλλοντικού ισχυρισμού για ολόκληρο το προϊόν ή για ολόκληρη την επιχείρηση ως περιβαλλοντικά θετική, ενώ ο ισχυρισμός αφορά μόνο μία επιμέρους δραστηριότητα ή χαρακτηριστικό,
ο ισχυρισμός ότι προϊόν είναι «κλιματικά ουδέτερο» ή έχει μειωμένο περιβαλλοντικό αποτύπωμα αποκλειστικά λόγω αντιστάθμισης εκπομπών,
η απόκρυψη των αρνητικών επιπτώσεων ενημερώσεων λογισμικού στη λειτουργία ενός προϊόντος,
ο ψευδής ισχυρισμός για την ανθεκτικότητα ή τη δυνατότητα επισκευής ενός αγαθού,
η πρόωρη παρότρυνση αντικατάστασης αναλώσιμων,
η απόκρυψη ή ψευδής ισχυρισμός περί υποβάθμισης λόγω ανταλλακτικών τρίτων.
Οι επιχειρήσεις οφείλουν, επομένως, να επανεξετάσουν τις διαφημίσεις, τις σημάνσεις, τις περιγραφές προϊόντων, τις πολιτικές βιωσιμότητας και τις πληροφορίες που παρέχουν στα ηλεκτρονικά καταστήματα. Οι περιβαλλοντικοί ισχυρισμοί δεν πρέπει μόνο να είναι αληθείς, αλλά και να παρουσιάζονται με τρόπο που δεν δημιουργεί ευρύτερη εντύπωση από εκείνη που δικαιολογούν τα πραγματικά στοιχεία.
Σε περίπτωση επιβολής προστίμου άνω των 50.000 ευρώ ή υποτροπής, η περίληψη της απόφασης δημοσιεύεται στην ιστοσελίδα του Υπουργείου Ανάπτυξης και περιλαμβάνει πλέον, όπου εφαρμόζεται, τον κωδικό και την εμπορική ονομασία του προϊόντος. Η πρόβλεψη αυτή αυξάνει και τον κίνδυνο βλάβης της εμπορικής φήμης του παραβάτη.
Ο νόμος ενσωματώνει επίσης την Οδηγία (ΕΕ) 2024/1799 και καθιερώνει ειδικό πλαίσιο για την επισκευή καταναλωτικών αγαθών. Οι σχετικές διατάξεις εφαρμόζονται από τις 31 Ιουλίου 2026.
Η υποχρέωση επισκευής δεν αφορά αυτομάτως κάθε προϊόν. Αφορά τα αγαθά για τα οποία προβλέπονται ειδικές απαιτήσεις επισκευασιμότητας στα ενωσιακά νομοθετήματα που περιλαμβάνονται στο Παράρτημα IV του νόμου. Σε αυτά περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, ορισμένες κατηγορίες οικιακών συσκευών, ηλεκτρονικών οθονών, κινητών τηλεφώνων και ταμπλετών.
Μετά τη λήξη της νόμιμης ευθύνης του πωλητή, ο κατασκευαστής υποχρεούται, κατόπιν αιτήματος του καταναλωτή, να επισκευάζει τα καλυπτόμενα προϊόντα, εκτός εάν η επισκευή είναι αδύνατη. Η επισκευή πρέπει να παρέχεται δωρεάν ή έναντι εύλογου τιμήματος και να ολοκληρώνεται μέσα σε εύλογο χρονικό διάστημα. Όταν ο κατασκευαστής βρίσκεται εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, η υποχρέωση μπορεί να βαρύνει τον εξουσιοδοτημένο αντιπρόσωπο, τον εισαγωγέα ή, ελλείψει αυτών, τον διανομέα.
Ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι οι κατασκευαστές:
οφείλουν να διαθέτουν ανταλλακτικά και εργαλεία σε εύλογη τιμή που δεν αποτρέπει την επισκευή,
δεν μπορούν να χρησιμοποιούν συμβατικούς όρους ή τεχνικά μέσα λογισμικού και υλισμικού που εμποδίζουν αδικαιολόγητα την επισκευή,
δεν μπορούν να αποκλείουν τη χρήση ασφαλών γνήσιων, μεταχειρισμένων, συμβατών ή τρισδιάστατα εκτυπωμένων ανταλλακτικών από ανεξάρτητους επισκευαστές,
και δεν μπορούν να αρνούνται επισκευή αποκλειστικά επειδή είχε προηγηθεί επέμβαση άλλου επισκευαστή.
Παράλληλα, όταν το ελάττωμα εμπίπτει ακόμη στη νόμιμη ευθύνη του πωλητή, ο καταναλωτής πρέπει να ενημερώνεται για τη δυνατότητα επιλογής μεταξύ επισκευής και αντικατάστασης. Εάν επιλεγεί η επισκευή κινητού πράγματος, η παραγραφή των σχετικών δικαιωμάτων επεκτείνεται στα τρία έτη. Ο πωλητής μπορεί επίσης, ανάλογα με τη φύση του προϊόντος, να διαθέσει δωρεάν προσωρινό προϊόν αντικατάστασης. Οι συγκεκριμένες ρυθμίσεις δεν εφαρμόζονται σε συμβάσεις πώλησης που είχαν συναφθεί πριν από τις 31 Ιουλίου 2026.
Προβλέπεται ακόμη ευρωπαϊκό έντυπο πληροφοριών επισκευής, με στοιχεία για την τιμή, τον χρόνο, το είδος της επισκευής και τις πρόσθετες υπηρεσίες, καθώς και δωρεάν πρόσβαση των καταναλωτών σε εθνικό τμήμα ευρωπαϊκής ηλεκτρονικής πλατφόρμας μέσω του gov.gr.
Αξίζει να αναφερθεί ότι οι τροποποιήσεις στον Ν. 3959/2011 ενισχύουν τους μηχανισμούς με τους οποίους εφαρμόζονται οι κανόνες των άρθρων 101 και 102 ΣΛΕΕ και οι αποφάσεις των εθνικών αρχών ανταγωνισμού.
Προβλέπεται απλούστερη διασυνοριακή εκτέλεση τελεσίδικων αποφάσεων επιβολής προστίμων και περιοδικών χρηματικών ποινών. Η Επιτροπή Ανταγωνισμού μπορεί να διαβιβάζει τις σχετικές πράξεις στην ΑΑΔΕ ή σε άλλη αρμόδια αρχή, ενώ ο ενιαίος τίτλος εκτέλεσης δεν χρειάζεται χωριστή διαδικασία αναγνώρισης. Αντίστοιχα, η ελληνική Επιτροπή Ανταγωνισμού μπορεί να ζητεί την εκτέλεση αποφάσεών της σε άλλο κράτος μέλος.
Αυστηροποιούνται επίσης οι συνέπειες για την άρνηση παροχής πληροφοριών, τη μη προσέλευση σε κατάθεση και την παροχή ανακριβών, ελλιπών ή παραπλανητικών στοιχείων. Στις επιχειρήσεις μπορεί να επιβληθεί πρόστιμο έως 1% του συνολικού παγκόσμιου κύκλου εργασιών και ημερήσια χρηματική κύρωση με ανώτατο όριο 3% του μέσου ημερήσιου παγκόσμιου κύκλου εργασιών. Για διευθυντές και υπαλλήλους προβλέπεται πρόστιμο από 15.000 έως 30.000 ευρώ ανά ημέρα μη συμμόρφωσης.
Τέλος, έρευνα της Επιτροπής Ανταγωνισμού σε μη επαγγελματικούς χώρους, συμπεριλαμβανομένων κατοικιών στελεχών ή εργαζομένων επιχειρήσεων, προϋποθέτει εντολή του αρμόδιου κατά τόπο εισαγγελέα και παρουσία εκπροσώπου της δικαστικής εξουσίας, καθώς και εύλογες υπόνοιες ότι στους συγκεκριμένους χώρους βρίσκονται στοιχεία σημαντικά για τη διερεύνηση παράβασης.
Εν κατακλείδι, ο Ν. 5317/2026 μεταφέρει το ζήτημα της βιωσιμότητας από το επίπεδο της προαιρετικής εταιρικής επικοινωνίας στο πεδίο συγκεκριμένων νομικών υποχρεώσεων. Οι περιβαλλοντικοί ισχυρισμοί πρέπει να είναι ειδικοί και αποδείξιμοι, η επισκευασιμότητα αναγνωρίζεται ως ουσιώδες χαρακτηριστικό των προϊόντων και οι κατασκευαστές καλούνται να περιορίσουν πρακτικές που καθιστούν την επισκευή υπερβολικά δύσκολη ή ασύμφορη. Παράλληλα, οι νέες διατάξεις ανταγωνισμού ενισχύουν τη δυνατότητα αποτελεσματικής έρευνας, συνεργασίας και είσπραξης κυρώσεων σε διασυνοριακές υποθέσεις.
Σημείωση: Το παρόν άρθρο παρέχεται αποκλειστικά για σκοπούς γενικής ενημέρωσης και δεν συνιστά νομική συμβουλή, γνωμοδότηση ή εξατομικευμένη αξιολόγηση συγκεκριμένης υπόθεσης.
ΠΗΓΕΣ
